Bạn đã từng đứng lớp trực tuyến và thấy màn hình người học sáng lên ánh xanh của một cửa sổ khác. Hoặc đứng trong phòng họp, nhìn xuống hàng ghế và thấy nửa số laptop đang mở email. Người làm đào tạo nào cũng biết cảnh này. Khảo sát mới nhất của TalentLMS cho biết nó phổ biến tới mức nào.
Báo cáo L&D 2026 của nền tảng này khảo sát 1.000 nhân viên toàn thời gian ở Mỹ đã tham gia đào tạo trong mười hai tháng qua và 101 quản lý nhân sự. 70% người học thừa nhận họ làm việc khác trong lúc học, mức cao nhất trong ba năm TalentLMS theo dõi1.
Nguyên nhân được nói khá thẳng. Một nửa số quản lý nhân sự và 53% nhân viên cho rằng khối lượng công việc là thứ giới hạn thời gian học1. Người ta không đa nhiệm vì bài giảng chán. Họ đa nhiệm vì việc của họ vẫn chạy trong lúc họ ngồi học.
Chi tiết đáng chú ý là mức hài lòng với đào tạo lại tăng lên 84%1. Người học hài lòng, dù bảy trên mười người không dành trọn sự chú ý cho nó. Đây là lý do phiếu khảo sát cuối khóa, loại chấm từ một tới năm sao, gần như không nói được gì về việc học có diễn ra hay không.
Một thí nghiệm ở Canada
Năm 2013, ba nhà nghiên cứu Faria Sana, Tina Weston và Nicholas Cepeda công bố một thí nghiệm trên tạp chí Computers & Education, thực hiện với sinh viên đại học ở Canada. Họ dựng một lớp học mô phỏng: sinh viên nghe giảng, ghi chép bằng laptop, rồi làm bài kiểm tra hiểu bài2.
Ở thí nghiệm thứ nhất, một nhóm được yêu cầu làm thêm vài việc không liên quan trên máy trong lúc nghe giảng, kiểu như tra cứu trên mạng. Nhóm này đạt điểm kiểm tra thấp hơn khoảng 11% so với nhóm chỉ ghi chép2,3.
Thí nghiệm thứ hai mới là phần khiến người đứng lớp phải nghĩ lại. Lần này, những người tham gia chỉ ghi chép bằng giấy bút, không ai được dùng máy. Nhưng một số người được xếp ngồi ở vị trí nhìn thấy màn hình của những người khác đang đa nhiệm, mà thực chất là người của nhóm nghiên cứu. Những người "chỉ ngồi gần" đạt điểm thấp hơn khoảng 17% so với người không nhìn thấy màn hình nào2,3.
Nói cách khác, đa nhiệm không phải chuyện riêng của một người. Nó lan sang những người xung quanh, những người không làm gì sai.
Ý nghĩa với người thiết kế và đứng lớp
Con số 70% của TalentLMS cho thấy vấn đề nằm ở lịch làm việc nhiều hơn ở nội dung. Một buổi học hai tiếng giữa ngày làm việc bận rộn sẽ có bảy trên mười người mở việc khác song song, dù nội dung hay tới đâu. Thí nghiệm của Sana và cộng sự thêm một lớp nữa: trong phòng học tập trung, mỗi màn hình đang mở email làm giảm hiệu quả của những người ngồi sau nó.
Hai lời giải thường được đề xuất đều có giới hạn. Làm nội dung hấp dẫn hơn giúp được phần nào, nhưng không làm hộp thư bớt đầy. Cấm laptop giải quyết được sự phân tán thị giác, nhưng không giải quyết chuyện người học đang lo cho công việc bỏ dở.
Lời giải bền hơn thường nằm ngoài lớp học: thương lượng thời gian học với quản lý trực tiếp trước khi mở lớp, chia nội dung thành những phần ngắn đặt vào lúc ít việc, và giữ những buổi tập trung cho phần thật sự cần tương tác.
Trong khảo sát của TalentLMS còn một con số khác đáng để ý: 79% doanh nghiệp cho biết đang chuyển sang tuyển dụng và phát triển theo kỹ năng1. Khi kỹ năng trở thành thước đo, thời gian học được bảo vệ đúng nghĩa trở thành một nguồn lực, không còn là phúc lợi.
Thiết kế một buổi học khó đa nhiệm hơn
Không thể loại bỏ hoàn toàn đa nhiệm, nhưng có thể thiết kế buổi học để việc đa nhiệm khó xảy ra hơn và ít gây hại hơn.
Mở đầu bằng một việc cần hai tay và cả sự chú ý: một bài tập nhóm, một tình huống phải giải quyết ngay trong mười phút đầu. Người học quyết định có tập trung hay không trong những phút đầu tiên. Chia buổi học thành các chu kỳ ngắn khoảng mười lăm đến hai mươi phút, mỗi chu kỳ kết thúc bằng một việc người học phải làm, thay vì một tràng thuyết giảng dài.
Với lớp trực tuyến, giao cho mỗi người một vai trò cụ thể trong từng phần: người ghi chép, người đặt câu hỏi, người tóm tắt. Khi biết lát nữa mình sẽ phải nói, người ta ít mở email hơn. Và để một khoảng "bãi đỗ việc gấp" giữa buổi: năm phút cho mọi người xử lý tin nhắn, thay vì để họ làm lén suốt buổi.
Những điều này không thay được việc thương lượng thời gian với quản lý trực tiếp. Nhưng chúng giúp khoảng thời gian đã giành được không bị lãng phí.
